Đây là bộ phim đầu tay của đạo diễn Việt kiều Nguyễn Võ Nghiêm Minh, khởi quay tháng 9 năm 2003. Tác phẩm có kinh phí hơn 1 triệu USD, với sự tham gia của ba hãng: Hãng phim Giải phóng Việt Nam, 3B Productions Pháp và Novak Prod Bỉ.

Cả đời Kìm (Lê Thế Lữ) sống ở Cà Mau, mảnh đất hai mùa mưa nắng. Đặc biệt là mùa nước nổi. Tới mùa, nước phủ khắp nơi, làm rũ mục tất cả: cỏ và nhà, người và trâu. Mùa khô, chỉ nhớ rõ được mùi đất, mùi của những mảnh ruộng mục.

Của cải cả nhà Kìm chỉ có hai con trâu, ruộng thì của địa chủ. Không có trâu cày, sẽ không đóng nổi thuế, trả nổi nợ, có nổi miếng ăn. Năm Kìm 15 tuổi, cha anh đã rất yếu. Nước lũ về, cỏ chết, trâu đói, nhà lại không có tiền thuê người ta len trâu. Đầu mùa lũ mà mưa đã không ngừng, mẹ Kìm lo đến lúc phải leo lên nóc nhà mà ở. Hết cách, Kìm tự mình len trâu đến chân núi Ba Thê kiếm cỏ.

Buối sáng tinh sương ấy, Kìm dắt hai con trâu bắt đầu mùa len. Khắp nơi là nước nổi, người và trâu cứ thế mà đi. Mệt, Kìm leo lên lưng trâu nghỉ. Ngày hôm sau, cậu xin gia nhập với toán người len trâu với cả đàn hàng trăm con nhưng không được Lập (Võ Hoàng Nhân), trưởng nhóm đồng ý. Ròng rã theo đàn lớn từ đồng cỏ này tới đồng cỏ khác, đến đâu cũng bị nhóm len trâu trước đó chơi xấu, cắt hết cỏ. Rồi Kìm cũng được Lập cho nhập bọn. Không ít lần, cả nhóm đụng độ với toán len trâu khác, đánh nhau chết người cũng là chuyện thường.

Ngày Kìm trở về nhà, đi cùng cậu chỉ còn một con trâu. Trải qua những ngày tháng vật lộn với sông nước của mùa len đầu tiên, Kìm đã thay đổi nhiều. Từ cậu thanh niên hiền lành ngoan ngoãn, anh ăn nói cộc lốc, ngang tàng và quyết tâm mùa len sau lại lên đường.

Trong nhà hết thóc hết gạo, cũng không còn thứ gì để bán, má Kìm tính đến chuyện bán con trâu duy nhất. Nhưng ba Kìm hiểu con trai ông thương con trâu đến mức nào nên gạt đi. Nhưng cùng đường, con trâu duy nhất của cả gia đình cũng phải mang ra gán nợ.

Kìm chịu không nổi, anh trốn nhà ra đi, rủ Đẹt (Zan Sram Kra) chung sức len trâu kiếm sống. Trên đường, Kìm được tin ba anh đang ở U Minh, một thân một mình đau ốm không ai chăm sóc bởi má anh đã bỏ đi. Kìm gặp được ba trước khi ông nhắm mắt, và những lời cuối cùng ông thốt ra, lại cho anh biết về nguồn gốc thực sự của mình, nặng nề và đau xót. Nuốt nước mắt, Kìm đối mặt với sự tuyệt vọng: giữa U Minh nước ngập trời, không có nổi mảnh đất nào để làm nơi chôn cất ba anh…

Chuyện phim dựa trên tác phẩm Mùa len trâu trong tập truyện Hương rừng Cà Mau của nhà văn Sơn Nam, kể về cuộc sống của những người nông dân miền Nam đầu thế kỷ 20. Tác phẩm điện ảnh hợp tác giữa ba hãng phim của Pháp, Bỉ và Việt Nam đã tham dự gần mười LHP khu vực và quốc tế và đã giành được Giải đặc biệt ở LHP Locarno, Thụy Sĩ; giải Đạo diễn xuất sắc ở LHP Chicago, Mỹ; giải Grand prix của LHP Amiens, Pháp; và Giải đặc biệt của LHP Amazonas, Brazil.

Phụ trách quay phim, Yves Cape đã nói về công việc của mình: “Trong câu chuyện, có hai con trâu làm “nhân vật chính” và khoảng 300 con khác diễn “vai phụ”. Chúng tôi đã chọn hai con trâu tỏ ra hiền lành để có thể làm việc với chúng một cách gần gũi nhất có thể. Với những “diễn viên phụ”, chúng tôi phải ghi hình theo nhóm 20 hoặc 40 con. Với toàn cảnh 300 con, tôi đặt máy quay cách đàn trâu khoảng 2km, và để chúng từ từ tiến lại gần, theo nhịp độ và trật tự riêng của chúng…”

Đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh tâm sự về những hình ảnh sóng nước bao trùm trong phim của anh: “Nước đơn giản là biểu tượng của sự tẩy trần và của cuộc sống, nhưng ở đây, nó là hiện thân của cái chết và sự mục rỗng. Nhưng đồng thời, gạo và cá, hai nguồn thức ăn chính đều đến từ nước. Nó là phép ẩn dụ giữa sự sống và cái chết, đối lập nhau nhưng không thể tách rời. Nước cũng tượng trưng cho thời gian trôi qua: thời điểm hiện tại, nó gắn với sự thối nát của cỏ cây và những xác chết không nơi chôn cất; và thời điểm lịch sử với những cuộc chiến, sự chiếm đóng, sự biến mất của lối sống. Nhân vật quan trọng khác trong phim chính là những con trâu, chúng là yếu tố chủ yếu trong việc sản xuất ra lúa gạo nên người nông dân phải đưa chúng đi tìm cỏ vào mùa nước nổi. Đó cũng là lúc những người đàn ông làm nghề len trâu lại bước vào cuộc hành trình gian khổ…”.

Theo Phim Anh dot Net